Afbeelding invoegen
Afbeelding invoegen

Coachen en begeleiden

Coachen en begeleiden of begeleidend coachen?
Een nieuwe speler meldt zich voor het eerst op de club. Een begeleider vangt hem op en maakt hem wegwijs op het sportpark. De begeleider laat vol trots de mooie velden en kleedlokalen aan de nieuwe speler zien en hij vertelt hem van 'wie wie is' ook maakt hij de speler wegwijs in wat huishoudelijke zaken. De begeleider stelt de speler voor aan de trainer/coach en de taak van de begeleider zit erop. "En heb je nog vragen dan kan je altijd bij mij terecht" roept de weglopende begeleider de speler nog toe. 

De trainer/coach herhaalt nog even kort het eerdere gedane voorgesprek tussen de speler en trainer en stelt de nieuwe speler voor aan de spelersgroep.

Dan vangt de training aan, de begeleider zit al thuis achter zijn welverdiende bakje koffie. Na de training staat de nieuwe speler alleen en wat afwezig om zich heen te staren. De speler heeft nog wat vragen, en kijkt de velden over of hij de begeleider ziet, die hem eerder op de avond heeft opgevangen. De trainer/coach loopt snel naar hem toe en neemt alle tijd om de vragen van de speler zo goed mogelijk te beantwoorden.
Maar wat is de trainer/coach nu aan het doen? Is hij met begeleiden bezig, of met coachen? Of is hij coachend aan het begeleiden?
Er bestaat een wezenlijk verschil tussen coachen en begeleiden, zeker in de topsport. Maar dit geldt niet voor een jeugd- of amateurtrainer, die vervult zowel de rol van coach en begeleider en vaak veel meer dan dat. Dus is hij een coachende begeleider of toch een begeleidende coach?



Definities van coachen
  • Coachen is het planmatig beïnvloeden van spelers met als doel de prestatie van de spelers te verbeteren: planmatig = a. voetbal - b. onderwijs.
  • Coaching is die vorm van begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de speler ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. http://www.nobco.nl/kenniscentrum/wat-is-coaching
  • Coachen is een specifieke manier van begeleiden waarbij bepaalde doelen gemakkelijker en sneller gerealiseerd zullen worden. Dit gebeurt meestal onder leiding van een coach. De coach ondersteunt het leerproces van de speler(s). Dit houdt in dat de coach helpt bij het stellen van doelen en het behalen daarvan. www.encyclo.nl/begrip/Coachen
Wat is begeleiden
Begeleiding is een vorm van ondersteuning. Bijvoorbeeld: de speler heeft al dan niet een beoogd doel met een voorgenomen traject voor ogen en vraagt of krijgt daarvoor ondersteuning.
De ondersteuning heeft in het algemeen tot doel het proces van de speler te bevorderen door het geven van individuele aandacht. De vorm van begeleiding hangt mede af van de leer en ontwikkelingsstijl van de speler.
Vormen van begeleiding:
Heeft de speler een sterke en innerlijke motivatie en wil, dan wordt het intern gestuurd leerproces van de speler in hoge mate gevolgd en ondersteund.
Zonder  sterke interne motivatie wordt het leerproces als extern beleefd en is sturende begeleiding nodig (ordening, betekenisverlening en vertrouwen)
Sturende begeleiding wil ook wel zeggen dat de begeleider toeziet op het leerproces en de speler motiveert, vertrouwen geeft en dat de coaching ligt op de tekorten van de speler.

Een begeleider is iemand die je aan de hand meeneemt en stapje voor stapje ergens brengt
Een coach duwt je naar die stap door je te supporteren. Een voetbaltrainer is beide van dit.



Coachen van voetballers
Coachen is beïnvloeden: 
Coachen is het zodanig op positieve wijze beïnvloeden van spelers zodat ze in wedstrijd/trainingen zelf de juiste keuzes kunnen maken.

Er zijn 2 manieren om spelers te coachen:                                                                                                 
  • Begeleidend coachen
  • Situatief coachen
Begeleidend coachen:
Tijdens wedstrijden en trainingen spelers met handelingstaal/feedback proberen inzichten te geven in spelsituaties zonder het spel stop te zetten.
Situatief coachen:
Situatief coachen is het direct coachen in een bepaalde situatie die zich voordoet
  • Voor elke training heb je een doelstelling gemaakt. In de oefeningen probeer je de doelstelling te behalen. Je kunt dat door situatief coachen stimuleren.
  • Situatief coachen houdt in dat je tijdens een oefening het spel stil legt.
  • Hiermee wordt bedoeld dat alle spelers stil blijven staan op de plaats waar ze op dat moment staan al jij 'stop' zegt
  • Je zet de oefening stil als je iets ziet wat goed is of wat niet goed is. Als iedereen stil staat begin je met coachen.
  • Ook bij situatief coachen moet het kort en bondig zijn. Als trainer geef je niet altijd de antwoorden maar stel je vragen aan de spelers.
  • Bijvoorbeeld wat deed je goed, wat voor mogelijkheden heb je hier, wat deed je fout wat zou je anders doen?
  • Hierdoor krijg je dat de spelers het zelf beseffen en dat de spelers er zelf over na moeten denken.
  • Ook in deze situatie moet je het zelf voordoen of laat het de spelers doen.
Voordelen en nadelen situatief coachen:
  • Voordeel van situatief coachen is dat de spelers de situatie gaan herkennen. Het staat voor de spelers dan nog scherp in het geheugen.
  • Nadeel van situatief coachen is dat je de training stopt en de spelers dan uit hun 'flow'raken.
Tips:
  • Als trainer/coach moet je vertrouwen en veiligheid niet alleen uitstralen maar ook echt bieden.
  • Vertel dingen duidelijk (taal van het kind)
  • Geef niet teveel maar concrete informatie
  • Geef complimenten maar zeg ook als er iets niet goed gaat
  • Geef uitdagingen aan de spelersgroep

Valkuilen bij het situatief coachen kunnen zijn:

- Als je een oefening stop zet en niet iedereen op dezelfde plaats blijft staan en dit constant zo is
- De bedoeling is dat je geen antwoorden geeft en alleen de vragen stelt, maar een mogelijke valkuil is dat niemand het antwoord weet en jij      alsnog met een antwoord moet komen
- Wat voor inhoud je gebruikt. Gebruik geen moeilijke woorden want dat kan voor verwarring zorgen.
- Vergeten om de speler te belonen als hij/zij iets goed doet.



De vijf coachrollen
Situatief coachen vereist communicatieve vaardigheden, waar het helaas bij sommige trainers aan ontbreekt. Onderscheidend is hier het gebruik van vijf coachrollen.
1. De verwijter:
De verwijter heeft een houding van: ik ben hier de baas en jij doet het fout. Hij gedraagt zich autoritair en legt de oorzaak (van zichzelf slecht voelen) buiten zichzelf. Hij wijst met zijn vinger en leunt in een positie voorover. Hij heeft vaak uitspraken als: "waarom moet jij nou altijd weer" en "waarom kunnen jullie niet eens een keer normaal doen" De verwijter heeft een luide stem, fronsend gezicht en spreekt in het 'niet' (spreekt zich alleen uit wat er niet goed is)
2. De verzoener:
De verzoener is sterk gericht op de ander met als doel boosheid voorkomen. Wat jij ook wilt ik zal je altijd steunen. De verzoener gebruikt woorden als ''alstublieft'' en "alles wat jullie willen is goed". Hij wil mensen blij maken, hij verontschuldigd zich vaak hij lijkt soms een beetje hulpeloos. Zijn stem is vaak niet luid en straalt uit dat hij de groep nodig heeft in plaats van de groep de trainer.
3. De computer:
De computer spreekt als een observator over zaken en blijft zelf buiten schot. Hij/zij is zeer correct en redelijk en laat op geen enkele manier gevoel zien. DE computer weet het allemaal te vertellen met een monotone stem. De computer gaat voor logica. Met een rechte/stijve houding gebruikt hij/zij moeilijke woorden zonder emoties te tonen. Maakt over het algemeen weinig oogcontact, kijkt recht vooruit/omhoog. 
4. De afleider:
De afleider doet vaak irrelevante dingen. Hij/zij spreekt niet "to the point" en leidt graag af van het onderwerp. Afleiders zijn dol op grapjes en verhalen om het luchtig te houden. Vaak hebben afleiders een gebogen of gehoekte lichaamshouding. Humor wordt door de afleider ook op ongelukkige en niet gepaste momenten gebruikt.
5. De leveler
De leveler spreekt met gelijkmatige bewegingen op een rustige, maar tevens flexibele wijze. Hij/zij heeft het gevoel van eigenwaarde, komt geloofwaardig over en straalt vertrouwen uit.  Hij is congruent (overeenstemming tussen denken, voelen en spreken), integer en in rapport met de ander(en). Hij/zij kan zich verontschuldigen zonder zichzelf onderuit te halen. Kan een grap maken en de spanning verlichten zonder zichzelf te verliezen. Staat op twee benen en gebruikt handen tijdens uitleg wat de congruentie vergroot. 
De rol van leveler
De kunst van het coachen is er in gelegen om de rol van de leveler op zich te nemen, eigenlijk zou elke trainer/coach een leveler moeten zijn.
Maar afhankelijk van de situatie speelt de coach één van de rollen. Door het spelen met die rollen, krijgt de coach meer keuzevrijheid om op verschillende situaties en spelers in te spelen. Dit stelt nogal wat eisen aan de trainer/coach.
De trainer/coach:
  • is zich bewust van zijn eigen rol als coach;
  • is een neutrale, eerlijke persoon;
  • is geassocieerd vanuit zijn eigen normen en waarden;
  • kan optimaal rapport met de speler maken;
  • kan spelen met afstand en nabijheid.

Rapport = een staat van verbale en non-verbale betrokkenheid van mensen bij elkaar. Door het rapport 'klikt' het tussen de betrokkenen. Hoe positiever het contact verloopt, hoe groter de ervaren betrokkenheid. Rapport kun je creëren op twee niveaus:
Verbaal: door het gebruik van vergelijkbare woorden, eenzelfde spreeksnelheid, volume en zinswendingen
Non-verbaal: mimiek, lichaamshouding, gebaren en ademritme. De psycholoog Desmond Morris omschrijft dit als 'lichaamsecho'.
Door rapport te creëren met een gesprekspartner, is diegene sneller geneigd de ander positiever te waarderen en eerder te vertrouwen.


Positief coachen
Wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaringen van topcoaches hebben uitgewezen dat positief coachen een groot effect heeft om de sportprestaties bij jonge sporters te verbeteren. In Nederland worden op jonge leeftijd miljoenen kinderen lid van sportverenigingen. Maar in de pubertijd haakt bijna driekwart af. Dat is een groot maatschappelijk probleem (bijvoorbeeld voor gezondheid en schoolprestaties). Maar hoe zorgen we ervoor dat sporten voor de jeugd leuk blijft? Het antwoord is 'positief coachen'. Door trainers, coaches en begeleiders te leren hoe zij op een positieve en taakgerichte manier de jeugd kunnen begeleiden, haken aantoonbaar minder jeugdige sporters af. En worden de sportieve prestaties beter. Bovendien vinden de vrijwilligers hun taak leuker.

De 10 tools van positief coachen
1. Kijk vooral naar wat er wél goed gaat! Beschouw de goede dingen niet als vanzelfsprekend, maar benoem ze expliciet: Vul je spelers door véél complimenten te geven, eerlijk en concreet 

2. Wees ‘taakgericht’, niet resultaatgericht! Praat bij een wedstrijd niet over de gevolgen van wat je spelers moeten gaan doen (doelpunten maken, winnen, kampioen worden etc.) maar over wat zij zelf moeten doen en over je uiterste beste doen, leren, vooruitgang etc. 

3. Beloon inspanning i.p.v. resultaat! Bijvoorbeeld, hard werken i.p.v. doelpunten maken en zorg dat de beloning symbolisch is (en bedenk stretch doelstellingen, dat zijn doelstellingen die iets verder gaan dan wat je spelers al kunnen, maar toch haalbaar zijn. Als het even kan meetbaar!)

4. Fouten maken is oké! Bedenk een foutenritueel voor je team, zodat je symbolisch duidelijk maakt dat het bij jou oké is om een fout te maken (want daar leren je spelers van en dus gaan ze beter spelen!) 


5. Maak een positieve puntenkaart! Schrijf de namen van de spelers van jou team op en noteer tijdens de wedstrijd bij iedere naam drie positieve punten (en je weet; eerlijk en concreet!). Dit dwingt je om te kijken naar wat er wel goed gaat. En geeft je de kans om bij de nabespreking over iedereen iets positiefs te zeggen, ook over de spelers die niet zo opvallen.

6. Stel een Cultuurbewaker aan! Iemand binnen de groep ouders van jouw spelers die langs de lijn andere ouders kan aanspreken op hun gedrag en zorgt dat ook de supporters vooral positief zijn (juist ook als het spannend is of het juiste niet zo goed gaat) 

7. De kritiek sandwich! Breng kritiek zoveel mogelijk in deze vorm: geef een constructieve aanwijzing (lees: vertel niet wat er niet goed ging maar wat de speler de volgende keer beter kan doen) en geef als het even kan zowel daarvoor als daarna positieve impulsen! (Gebruik daarbij de als-dan redenatie, zodat je eigenlijk gedwongen wordt om de kritiek constructief te brengen én niet vergeet om te vertellen wat het gevolg is zodat de acceptatie hoger is) 

8. Roep irritante speler uit tot ‘speler van de dag’! (Maar vertel dat aan niemand!). Negeer zijn of haar slechte gedrag volledig (zolang er tenminste geen gevaar dreigt voor zichzelf of zijn of haar omgeving) en zodra je iets goeds ziet, hoe klein ook, zeg je dat onmiddellijk. 

9. Achterhaal de drijfveren van de spelers! Ga individueel met ze in gesprek over wat ze leuk vinden aan hockey en waarom ze bijvoorbeeld naar de wedstrijden koen, en pas jouw communicatie met je spelers daarop aan. 

10. Stel vaak open vragen! Zoals, wat zou je de volgende keer anders kunnen doen 


Breng kritiek zoveel mogelijk in onderstaande vorm:
  • Geef een constructieve aanwijzing (Vertel niet wat er niet goed ging, maar wat de speler de volgende keer beter kan doen)
  • Geef, als het even kan, zowel daarvoor als daarna positieve impulsen
  • Gebruik daarbij de ‘als-dan-redenatie’, zodat je eigenlijk gedwongen wordt om de kritiek constructief te brengen en niet te vertellen wat het gevolg is , zodat de acceptatie hoger is.

Positief puntenkaart
  • Schrijf de namen van je spelers op en noteer bij iedere naam een positief punt (eerlijk en concreet)
  • Dit dwingt je om vooral te kijken naar wat er goed gaat
  • En geeft je de kans om bij nabespreking over iedereen iets positiefs te zeggen, ook over de talenten die niet zo opvallen


Hoe leer je coachen?

Coachen heeft te maken met ervaring. Je leert het vooral door veel te doen.
Het leren coachen van voetballers onderscheiden we in vijf fasen:
  • Kennis en inzicht in het voetballen: wat bij balbezit, bij balbezit tegenpartij, eisen van een bepaalde positie)
  • Het lezen van voetbal: (waarnemen zowel voor, tijdens en na afloop van training en wedstrijd) Er doen zich veel voetbalproblemen voor. Hoe meer ervaring van de coach, hoe meer voetbalproblemen hij zal zien.
  • Doelstellingen: Hoe kunnen deze voetbalproblemen opgelost worden. Het antwoord op deze vraag zijn de doelstellingen.
  • Stellen van prioriteiten: Alle voetbalproblemen kunnen niet tegelijk opgelost worden. Sommigen dienen eerst opgelost te worden voor een ander kan worden opgelost. (ook rekening houden met met de doelstellingen van de leeftijd)
  • Maken van plannen: Wat wil de coach op het einde van het seizoen bereiken. In de planning zijn de prioriteiten opgenomen.
Zelfevaluatie kritisch zijn voor jezelf: Deed ik het goed? Hoe reageerde de spelers? Was de reactie zoals verwacht? Hoe kan ik het eventueel anders doen?
Aandachtspunten:
  • Je moet er plezier aan beleven
  • Laat je niet afleiden door zaken die niet direct met het spel te maken hebben
  • Je houdt je vooral bezig met de oorzaken en gevolgen die het resultaat van de wedstrijd bepalen
  • Onthoud de gebeurtenissen, schrijf het anders op 
  • Afhankelijk van de leeftijdsgroep tracht je als coach een positieve bijdrage te leveren aan de voetbalontwikkeling van je spelers
  • Neem afstand van de emoties rond het veld (supporters, joelen, fluiten)
  • Denk verder dan de wedstrijd van vandaag. Het winnen van vandaag is van ondergeschikt belang van de ontwikkeling die morgen plaatsvindt.
  • Voor de spelers gaat de wedstrijd om te winnen voor de coach is het een middel om de ontwikkeling van de spelers te bevorderen en te testen.
  • Blijf actief kijken. Niet enkel de gevolgen zien maar kijk vooral naar de oorzaken (Hoe, wat, waarom, waar, wie)
  • Training is een gevolg van een wedstrijd. Wat verkeerd ging moet in het vervolg goed gaan of wat goed ging moet nog eens extra worden benadrukt en bevestigd
  • De ontwikkeling van een bepaalde speler mag niet worden opgeofferd voor het resultaat van het team
  • Zorg bij de jongere jeugd, dat je af en toe wisselt van positie om de speler als voetballer completer te maken

Bronnen: Enkele teksten woorden zijn gebruikt van: https://www.managementsite.nl/kennisbank/coaching - http://www.profi-leren.nl - https://nl.wikipedia.org/wiki/Coaching - http://www.lerarenopleider.nl/velon en eigen werk H. van Elderen zie verder ook  links

         




 Afbeelding invoegen  Afbeelding invoegen