Periodisering in sport
0
Periodisering in de sporttraining
Periodisering is een centraal begrip in de sporttraining. In dit artikel wordt de herkomst van periodisering besproken, het waarom van periodiseren en de diverse periodiseringsmodellen. Tevens wordt bestaand onderzoek besproken naar de effectiviteit van periodisering ten opzichte van andere trainingsprogramma’s. Geconcludeerd wordt dat periodisering de beste manier is om een optimale prestatie te leveren, overtraining te voorkomen en gevarieerd en met plezier te trainen
0
Wat is periodisering?
Wat is periodisering? Periodisering is één van de centrale begrippen in de trainingsleer. Aan definities is er dan ook geen gebrek (Bompa, 1999; Siff, 2003; Fleck, 1999). Ondanks de vele omschrijvingen en opvattingen gaat het bij periodiseren steeds om het planmatig sturen van het trainingsproces om vooraf gekozen doelstellingen te bereiken. Kern van het periodiseren is het variëren van de trainingsvariabelen.
Er kan onderscheid gemaakt worden naar periodisering van het trainingsseizoen én periodisering van motorische eigenschappen als kracht, uithoudingsvermogen en snelheid (Bompa, 1999). Periodisering van het trainingsjaar (ook wel jaarplan genoemd) is het indelen van het trainingsjaar/ seizoen in perioden met verschillende doelstellingen en trainingsinhoud. Een klassieke indeling is die in een voorbereidingsperiode, wedstrijd en overgangsperiode. De opgave is nu om de algemene periodisering te integreren met de periodisering van specifieke motorische eigenschappen

0 0
Definities
Aan definities is er geen gebrek hieronder een viertal:
  • "Het zo nauwkeurig mogelijk sturen en afstemmen van de trainingsbelasting op de psychische- en fysieke mogelijkheden van de sporter(s)" (Kloosterboer 2008)"Het planmatig sturen van het 
  • trainingsproces om vooraf gekozen doelstellingen te bereiken waarbij de essentie zit in het variëren van de trainingsvariabelen" (Bomba,1999;  Fleck,1999;  Siff,2003) 
  • "Periodization is planned longterm variation of the volume and intensity of training to prevent overtraining and promote optimal performance at the desired time" (Matveyev,1999)"
  • "Opsplitsen van een trainingsprogramma in beheersbare onderdelen om over-training te voorkomen en prestaties te verbeteren" (Unknown)

Geschiedenis
De Russische fysioloog Leo Matveyev wordt algemeen beschouwd als de  grondlegger van de moderne periodisering. Hij analyseerde de resultaten van de Sovjet-atleten op de Olympische zomerspelen van 1952 en 1956 en vergeleek de succesvolle en minder succesvolle atleten en hun trainingsschema's. Uit deze analyse ontwikkelde hij periodisering-trainingsschema's voor de Olympische atleten van 1960.
De olympische spelen van 1960 was een groot succes voor de toenmalige Sovjet-Unie. Door dit succes werden al gauw de plannen van Matveyev verspreid over het Oostblok en daarmee was het periodiseringsmodel geboren. De Roemeense sport wetenschapper 'Tudor Bomba' vulde het periodiseringsmodel van Matveyev nog verder aan en daarmee sloeg het ook over naar het westen. Het eerste westerse land dat de schema's van Mateyev's gebruikten was West-Duitsland op de (in eigen land gehouden) Olympische Spelen van 1972.
De belangrijkste vernieuwing van Mateyev was dat hij het trainingsjaar verdeelde in verschillende fases, ('de voorbereiding, de wedstrijd en de overgangspereiode') elk met onderscheiden en specifieke kenmerken en doelstellingen. Tevens werd het verloop van omvang en intensiteit aangegeven.
0
Het model van Matveyev werd van diverse kanten bekritiseerd en aangevuld, o.a. door Tschiene, Bondartchuk en Verchoshanski. En dat is niet meer dan logisch: immers, een model is van algemene aard, bedoeld als richtlijn en denkraam. Elke specifieke sport en sporter zal het moeten aanpassen aan eigen mogelijkheden en behoeften. De Roemeen Tudor Bompa moet zeker ook genoemd worden. Bompa wordt door velen gezien als dè autoriteit op het terrein van de periodisering. Zo ontwikkelde hij specifieke periodiseringsmodellen voor krachttraining. Daarin wordt een vaste volgorde van krachtopbouw doorlopen. In de context van sport - specifieke krachttraining wordt er verondersteld dat de verworven krachteigenschappen - met name power - ‘omgezet’ kunnen worden in de beoefening van de desbetreffende sport (Bompa, 1999) . Juist op dit punt wordt werd Bompa op zijn beurt bekritiseerd: aanpassing is immers altijd specifiek en de transfer van het krachthonk naar het veld blijft een probleem.
0
Periodisering en kritiek

Dat er in de tijd van Matveyev en Bompa enige kritiek bestond op de periodiseringstheorie is vandaag de dag ten dag niet veel anders. Zeker in de krachtsport is het een heet punt van discussie. "Tot op heden ligt er geen keiharde wetenschappelijke theorie ten grondslag aan het periodiserinsconcept stelde Drechsler in 1998. Maar er zijn wel enkele theoretische modellen die periodisering lijken te ondersteunen. We blijven deze discussie voor u volgen. Wel is het zo dat de discussie op periodisering in de atletiek en bij teamsporten minder is als bij krachtsport.
0

Matveyev's en Bompa's klassieke modellen



Voorbeeld Matveyev's periodiseringsmodel (zie afbeelding hiernaast) Naarmate het seizoen vordert en de piekmomenten dichterbij komen neemt de intensiteit toe en het volume af. De specificiteit van de training volgt hetzelfde verloop als de intensiteit: dus steeds specifieker trainen naarmate de belangrijke wedstrijden dichterbij komen.  Voorbeeld waarin gebruik wordt gemaakt van  Bompa's    periodisering van kracht.
Periodiseringsmodellen
Het klassieke algemene periodiseringsplan deelt het trainingsseizoen in in een voorbereiding, competitie en overgangsfase. In de voorbereidingsfase is de intensiteit relatief laag, het volume hoog en worden er algemene trainingsvormen gebruikt. Naarmate de competitiefase dichterbij komt neemt de intensiteit toe, het volume af en de specificiteit van de training toe. Overigens staat dit klassieke model vaak ter discussie. Zo dacht Matwejew in perioden van maanden, mesocycli: in april moet er anders worden getraind dan in november. Kreer en Popov meenden in de jaren zeventig dat die afwisseling van trainingsbelasting het beste binnen een cyclus van twee weken kon worden ingepland. Hoge en minder hoge trainingsbelasting, en algemene en specifieke training konden binnen een tijdsduur van twee weken aan de orde komen. We zien hier al de voorloper van de latere "golfvormige methode”.
0
Blokorganisatie
Training volgens de blokorganisatie betekent dat de diverse onderdelen (zoals maximaalkracht, explosieve kracht, krachtuithoudingsvermogen) in een bepaalde volgorde in tijdsblokken worden getraind. Echter, de transfer van de ene fase naar de andere is een probleem. Tegen de tijd dat je bijvoorbeeld in de ‘powerfase’ terecht bent gekomen, ben je een deel van je hypertrofie weer kwijt. Bovendien moeten vele sporters gedurende het hele jaar, of een groot deel daarvan, in topvorm zijn en is er eigenlijk geen ruimte voor een algemene voorbereiding met lage intensiteit en niet-specfieke trainingsmethoden
o
Bij de golfvormige methode stop je alle vormen van training in een weekprogramma, of zelfs in één training. De sporter krijgt dan alle prikkels tegelijk toegediend.
o
Op het klassiek model bestaan overigens vele varianten: periodes kunnen korter zijn, er kan eerder specifiek getraind worden, volume en intensiteit kunnen beide tijdelijk toenemen enz. Juist de aanpassing van het algemene model aan de specifieke situatie van de sporter is een belangrijke opgave van de trainer/coach (Drechsler,1998).
o
Tenslotte bestaat er ook nog de zogenaamde ‘intuïtieve’ methode van trainingsplanning. Hierbij wordt trainingsplanning helemaal overboord gegooid en wordt de trainingsinhoud bepaald door hoe de sporter zich op dat moment voelt. Drechsler (1998) merkt op dat dit wellicht een zinvolle methode is voor zeer gevorderde sporters, maar voor andere sporters zeer zeker niet.
0
Waarom periodiseren?
Het alternatief voor periodiseren is alles tegelijk trainen c.q. weinig variëren. In het extreme geval leidt dit tot een niet te behappen trainingsomvang. Overtraining en trainingsmoeheid liggen op de loer. Bovendien kan de sporter niet elke dag in topvorm zijn. Een piek wordt altijd omgeven door twee dalen. Atleten observeerden ook zelf dat ze niet elke dag in topvorm konden zijn en dat vermoeidheid één van de oorzaken daarvan was. Door (noodgedwongen) even gas terug te nemen bleek men weer beter te gaan presteren (Drechsler, 1998). Ook Matwejew beweerde al in de jaren zestig dat, als er onvoldoende afwisseling van trainingsbelasting plaatsvindt, de lichaamsfuncties zich niet meer tot een hoger niveau aanpassen. Prestatieverbetering zou na verloop van tijd uitblijven. Met andere woorden: everything works, but nothing works forever.’
0
Periodiseren betekent dat periodes van hoge intensiteit afgewisseld worden met perioden van lagere intensiteit. Hieraan kunnen ook trainingsvariabelen als volume en specificiteit toegevoegd worden, Periodisering heeft dus niet enkel te maken met het variëren van de oefenstof, maar ook het planmatig variëren van trainingsvariabelen als intensiteit, volume, specificiteit enz. Hiermee doet periodiseren recht aan het afstemmen van belasting en herstel: prestaties vereisen veel trainingsarbeid, maar zeker net zoveel aandacht voor herstel en adaptatie (Stone, 2003).
0
Een tweede belangrijke doelstelling van periodisering is het streven naar een topprestatie op een vooraf bepaald tijdstip.Een derde reden om te periodiseren heeft te maken met de hiërarchische structuur van het trainingsproces: training van motorische eigenschappen als kracht en snelheid vereisen een bepaalde methodische opbouw. Om op lange termijn kracht en power te ontwikkelen is het bijvoorbeeld wenselijk het lichaam eerst te laten gewennen aan een dergelijke belasting: anatomische aanpassing. Daarna kan eventueel een structurele basis gelegd worden middels hypertrofie training om vervolgens over te gaan op neurale trainingsvormen als maximale kracht en powertraining, inclusief reactieve en sportspecifieke vormen (Bompa, 1999).

Periodiseren of niet? 
Als lezer bent u vooral geïnteresseerd in de vraag: moet ik nu periodiseren of niet? Op basis van ervaringskennis en het beschikbare onderzoek is het antwoord JA! Om optimale prestaties te leveren, overtraining te voorkomen en op het juiste moment te pieken is periodisering noodzakelijk. En bovendien maakt het de training nog afwisselend - en dus leuker - ook.

 

Bron: "Periodisering, de sleutel tot continue progressie" Auteur: Drs.Erik Hein in vakblad krachttraining 04-12-2003





 Tactische periodisering