Analyseren, Waarnemen en Observeren

Wat is een analyse en analyseren?

Een analyse is een systematisch onderzoek waarbij een probleem ontleed wordt. Alle elementen waaruit dit probleem bestaat moeten in een analyse worden beschreven en uiteengezet. 

Analyseren is het systematisch ontleden van een complex probleem in zijn elementen. Dat wil zeggen:


  • Verschillende relevante aspecten en deelproblemen van een probleem onderscheiden
  • De benodigde informatie verzamelen over de achtergronden en oorzaken
  • Verbanden leggen tussen de gegevens die je hebt verzameld
  • Het relatieve belang van de elementen bepalen
  • Oorzaken opsporen
  • Adequate oplossingen bedenken
Van iemand die goed analytisch kan denken wordt gezegd dat hij een sterk analytisch vermogen heeft. Analytisch denken is nauw verwant aan kritisch denken. Je neemt niets zomaar als vanzelfsprekend aan, maar je stelt vragen als: - Wat betekent dat precies? - Waarom is dat zo? - Hoe werkt dat?  Door dit soort vragen te stellen kun je de essentie onderkennen en ben je in staat duidelijk de kern van het probleem te omschrijven. Je bekijkt het probleem vanuit verschillende gezichtspunten. Je maakt duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken, tussen symptomen en oorzaken, tussen feiten en opvattingen. Je bepaalt eerst de hoofdlijnen en detailleert later. Je ziet trends en patronen in ogenschijnlijk losstaande gegevens. Je gaat logisch en methodisch te werk.

Waarnemen


Waarnemen is het proces van het verwerven, interpreteren, selecteren en organiseren van zintuigelijke informatie. Met andere woorden is waarnemen dus het leren kennen van de omgeving via de zintuigen. Er zijn vijf zintuigen: Horen (oren) - Zien (ogen) - Ruiken (neus) - Voelen (huid) en Smaak (tong) Prikkels om ons heen komen binnen via de zintuigen en worden door onze hersenen verwerkt. Als de prikkels een betekenis krijgen, worden we ons ervan bewust en nemen we dus waar. 

Maar we nemen niet altijd alles correct waar. Soms gaat er iets "fout" bij onze waarneming. Hierdoor nemen we dingen anders waar dan dat ze werkelijk zijn.
Bekijk het filmpje links maar eens. Meer weten over waarnemen bezoek dan: Waarnemen
Overtuigingen en verwachtingen
Hoe je werkelijk ziet wordt bepaald door je overtuigingen en wat je verwacht te zien. En toch zijn we er allemaal van overtuigd dat wat we zien waar is en werkelijk is. Als iemand anders een andere versie van de werkelijkheid heeft, zijn we geneigd de ander niet te geloven. Want wij zien dat niet, of niet zo. En dat we het niet zo zien, komt omdat we kijken vanuit onze aannames, vooronderstellingen en overtuigingen. En zo ontstaan er allerlei misverstanden, discussies en conflicten omdat we allemaal uitgaan van onze eigen werkelijkheid.


Waarnemingssysteem

De eerste waarneming vindt vaak via de ogen plaats, maar kan ook via een van je andere zintuigen. Je registreert wat er om je heen plaatsvindt. Vervolgens gaat je waarneming via allerlei filters. Zo delete je een heleboel van wat je waarneemt. Als je dit leest zit je waarschijnlijk op een stoel of op de bank, maar je was je totdat je dit leest je niet bewust van je billen op de stoel of de bank. Nu je je aandacht erop richt  misschien wel. Het zijn dingen die er wel in je werkelijkheid zijn, maar die pas betekenis krijgen als je je aandacht er op richt en ze in je bewustzijn komen. Ook generaliseren je hersens de informatie die binnenkomt. Ze kijken waar ze eerder een vergelijkbare situatie hebben meegemaakt en wat de betekenis van die situatie destijds was. Zo zijn er allerlei filters in je waarneming die maken dat je waarneming gekleurd wordt. En die kleuring is voor iedereen anders, omdat de betekenis die je geeft aan wat je waarneemt door de loop van de tijd bij iedereen op een andere manier heeft plaatsgevonden.

Als je alles bewust zou moeten waarnemen, zou je waarschijnlijk knettergek worden. Het is juist ook voor jezelf om een bepaald overzicht te creëren dat je hersens dat doen. Niet alles wat er is hoef je bewust waar te nemen. Maar in je communicatie met andere mensen is het wel belangrijk je bewust te zijn van het gegeven dat de werkelijkheid die jij ervaart jouw werkelijkheid is. En dat de werkelijkheid van een ander voor hem of haar net zo reëel en net zo waar is.

Observeren

Waarnemen en observeren staan in relatie tot elkaar maar zijn toch twee verschillende begrippen.
Je kunt niet observeren zonder waar te nemen. Waarnemen doe je normaal gesproken onbewust, maar tijdens een observatie doe je dit opzettelijk. Je wilt een bepaald persoon of een bepaalde situatie observeren en daarom ga je opzettelijk gebruikmaken van je zintuigen. Daarnaast heeft het observeren altijd een bepaald doel, bijvoorbeeld een oplossing vinden voor de situatie. Tijdens een observatie zul je dan ook doelgericht waarnemen. Als laatste bepaal je voor je observatie op welke punten je wilt gaan letten en dit betekent dat je systematisch waarneemt.

Samengevat is observeren dus opzettelijk, doelgericht en systematisch waarnemen.
Participerend of op afstand observeren
Als het van belang is te observeren hoe iemand zich gedraagt in de interactie met jou, dan kun je kiezen voor participerend observeren. Je bent dan als observator zelf deel van de setting. Van een autistisch kind wil je bijvoorbeeld weten hoeveel contact hij met je kan maken en hoe lang hij dat contact weet vast te houden. Daarvoor kun je bijvoorbeeld een gesprekje met dit kind voeren of een spelletje met hem doen. Ben je de gesprekspartner van degene die je observeert, dan is er altijd sprake van een participerende observatie.

Als je op afstand observeert maak je geen deel uit van de situatie. Je bekijkt het gedrag van de zijlijn, zoals bij het bekijken van een wedstrijd.

Is observeren te leren?
Ja, observeren leer je door het veel te doen. Dat betekent bewust leren kijken en luisteren. Het is belangrijk omdat zo onbevangen mogelijk te doen, en niet meteen te oordelen. Dingen zijn soms anders dan ze lijken. De een is van nature een betere observeerder dan de ander. De een heeft nu eenmaal scherpere ogen dan de ander. Als je je ogen figuurlijk scherp leert stellen, observeer je beter. Na verloop van tijd gaat dat steeds meer vanzelf.



Bronnen en Links